BAI-RƠN: ĐÔN JUAN – C BỐN

BAI-RƠN: ĐÔN JUAN – CHƯƠNG BỐN

 

              Chương IV

1

Trong nghề thơ bắt đầu thường khó nhất,

Nhưng than ôi, kết thúc cũng đau đầu.

Không ít khi con ngựa thần Pegasse

Bỗng giữa chừng làm ta ngã rất đau.

Ta cũng giống Lucifer, quả thật,

Ta tự hào, ta huyễn hoặc khen nhau

Cho đến khi nhận ra (tuy khá chậm),

Rằng chúng ta cũng không ghê gớm lắm.

2

Nhưng Bất Hạnh và Thời Gian tàn nhẫn

Sẽ đưa ta về đúng chỗ, cuối cùng

Sẽ dạy ta rằng Thông Minh chắc hẳn

Không kéo dài vô tận mãi. Nói chung.

Khi còn trẻ bốc đồng, chưa chín chắn,

Cái điều này ta hiểu khá mông lung.

Chỉ đến lúc về già, bên miệng hố,

Ta mới ngẫm về đôi điều này nọ.

3

Tôi ngày bé tự cho tôi sắc sảo,

Muốn xung quanh cũng nghĩ thế về mình,

May về sau, hóa ra không nói hão –

Cũng có lần tôi đạt chút quang vinh.

Thế mà nay đầu óc tôi rệu rạo,

Ý và từ mất hẳn ánh lung linh.

Chất lãng mạn và chất hùng ngày trước

Nay rất tiếc, thành lông bông, hài hước.

4

Giờ phần lớn tôi cười, thưa bạn đọc,

Là cốt ngăn nước mắt khỏi tuôn trào.

Tôi chỉ khóc (không thể nào không khóc),

Rằng cuộc đời chẳng đáng giá là bao,

Rằng khi máu trong tim ta thôi bốc,

Là đến giờ ta phải chết, buồn sao.

Nàng Thetis tắm trong sông Styx,

Tôi thì chọn tắm ở dòng sông Lethe.

5

Người ta trách tôi âm mưu này nọ,

Làm tổn thương đến danh dự nước nhà;

Rằng điều ấy được đưa vào khá rõ

Trong mỗi dòng của tiểu thuyết chúng ta.

Tôi tuyên bố, tôi không hề xiên xỏ

(Cũng chẳng cần phải làm thế). Thực ra

Tôi chỉ muốn làm thơ thêm vui vẻ.

Cái từ ấy với tôi là mới mẻ.

6

Với bạn đọc lạnh lùng ưa triết lý

Thơ của tôi nghe có vẻ ly kỳ.

Loại thơ này ông Pulei người Ý

Viết rất nhiều, vui nhộn lẫn lâm ly

Vào cái thời còn công nương, hiệp sỹ,

Còn thiên thần và bạo chúa (đôi khi).

Trừ bạo chúa, nay chẳng gì còn lại.

Tôi chỉ viết về những người hiện đại.

7

Vậy phải viết thế nào đây, thật khó.

Không lẽ tôi bắt chước họ, nghĩa là

Viết về những cái gì ta muốn có,

Còn những gì đang có cứ lờ qua?

Nhưng mà thôi họ viết gì, mặc họ,

Thời đại này rất bình đẳng. Còn ta

Ta quay lại chuyện vừa rồi tôi kể.

Apôlông xoắn tai tôi bắt thế.

8

Tôi để quên Đôn Juan, anh bạn trẻ,

Cùng Haiđê giữa yên tĩnh trời chiều.

Đến thời gian xưa nay tàn nhẫn thế,

Chưa bao giờ thương xót kẻ đang yêu,

Mà cũng phải lén thở dài lặng lẽ,

Chịu tạm thời buông lưỡi hái, đăm chiêu,

Ngắm đôi bạn đang say sưa hạnh phúc

Mà không biết giờ chia ly đang giục.

9

Không thể có nếp nhăn trên trán họ.

Máu trong tim không biết lạnh bao giờ.

Và tóc bạc, tất nhiên không thể có.

Cả hai người đều tươi trẻ, ngây thơ

Như hình ảnh mùa xuân hoa nở rộ,

Không có gì thối ruỗng hoặc bùn nhơ.

Như thông non, họ vươn lên, lành mạnh,

Nếu phải chết, thì chỉ vì sét đánh.

10

Một lần nữa họ ngồi riêng như thế.

Khi bên nhau, tôi nghĩ chẳng có gì

Làm họ buồn. Cả khi cây đứt rễ,

Cả khi dòng suối can, nước trôi đi,

Cả khi con bị tách rời vú mẹ,

Cũng không bằng đau khổ nỗi chia ly

(Nếu xẩy ra) giữa hai người lúc ấy.

Ôi trái tim sao dễ đau đến vậy.

11

Vâng, trái tim, trái tim là chiếc lọ

Rất mỏng manh. Hạnh phúc nhất là người

Lần đầu tiên (ngay lần đầu) để nó

Vỡ tan tành khi vô ý đánh rơi,

Để không biết những năm dài đau khổ,

Những vui buồn, mất mát có khắp nơi.

Nhưng thật tiếc, thường vẫn hay ngược lại,

Người muốn chết mà đời cho sống mãi.

12

“Ai được thánh thần yêu thường chết trẻ”,

Tổ tiên ta nói vậy – chết cách này

Không phải khóc bạn qua đời; cũng thế

Không phải già, buồn khổ cũng không hay.

Dù muốn sống, bằng trăm phương nghìn kế,

Chẳng người nào thoát được chết xưa nay.

Nên tốt nhất (xin cho tôi mạn phép)

Là được chết đúng khi đời đang đẹp.

13

Nhưng Đôn Juan và Haiđê không nghĩ

Về buồn đau và cái chết bây giờ,

Vì xung quanh cảnh đất trời, không khí

Và căn phòng – tất cả quá nên thơ.

Họ chỉ nhìn vào mắt nhau ý nhị

Để thấy mình sung sướng tựa trong mơ,

Những đôi mắt đang long lanh, qua đó

Họ trao đổi tình yêu thương của họ.

15

Họ ngây thơ tin đời như đứa trẻ,

Và còn tin như thế mãi – từ đầu

Họ vốn được sinh ra không cốt để

Biết cuộc đời đầy bất hạnh, lo âu.

Giờ thì họ như bướm hoa đẹp đẽ,

Như cá vàng bơi lội giữa khe sâu,

Chỉ biết sống, sống và yêu mãnh liệt.

Thời gian trôi họ không hề hay biết.

17

Ôi kỳ diệu, một tình yêu kỳ diệu,

Mà chúng ta quả ít thấy trên đời.

Một tình yêu làm người yêu không hiểu,

Không chịu nhìn những cái xấu khắp nơi,

Như giả dối, âm mưu, buồn, đơn điệu,

Đủ các trò mây gió, thói ăn chơi

Khi Hymen xui người ta vào bẫy

Để tìm cớ nghi ngờ nhau sau đấy.

18

Thô, thôi đủ, những điều kia có thật

Và quá ư tàn nhẫn. Được, bây giờ

Ta trở lại với tình yêu ngây ngất

Của hai người, hai bạn trẻ ngây thơ.

Tình yêu ấy khá nhiều anh khe khắt

Chê là trò lãng mạn, một giấc mơ,

Là nguy hiểm (tuy trong lòng có lẽ

Họ rất thèm một tình yêu như thế).

19

Nếu người khác mà cũng yêu được vậy

Thì theo tôi là do đọc quá nhiều.

Hai nhân vật của chúng ta lúc ấy

Không bao giờ để sách lẫn tình yêu.

Juan học tập thế nào, ta đã thấy,

Còn người tình thì đọc chẳng bao nhiêu,

Nên chắc chắn tình yêu đôi bạn trẻ

Cũng tự nhiên như tình yêu chim sẻ.

20

Họ im lặng ngắm hoàng hôn cháy đỏ,

Trong phút giây mơ mộng buổi chiều tà.

Chắc họ nghĩ rằng tình yêu của họ

Được bầu trời yên tĩnh ấy làm ra.

Cả Đôn Juan và Haiđê lúc đó

Đưa mắt nhìn những dãy núi xa xa,

Cùng ngây ngất say nhau, nên chẳng lạ,

Trong chốc lát họ quên đi tất cả.

21

Tôi không biết vì sao, nhưng lúc ấy

Thoáng hiện lên trong mắt họ bất ngờ

Chút mây buồn, như ngns tay ai đấy

Lướt qua đàn những nốt nhạc vu vơ;

Như hư ảo, ngọn lửa hồng nhún nhảy,

Như có điềm báo họa thoáng bâng quơ,

Làm bất giác Juan thở dài lặng lẽ,

Còn đôi mắt Haiđê buồn ngấn lệ.

22

Đôi mắt ấy nhìn mặt trời sắp lặn

Phía xa xa, trong ráng đỏ trời chiều,

Như theo nó là trôi qua, trôi hẳn

Cả đời nàng cùng hạnh phúc, tình yêu.

Juan lặng lẽ nhìn Haiđê kiên nhẫn,

Bỗng thấy buồn, dù vô cớ, đăm chiêu.

Chàng suy nghĩ, mắt chàng như muốn hỏi:

“Có điều gì không vui, em hãy nói”.

23

Nàng âu yếm nhìn Juan, cười, im lặng,

Nụ cười tươi nhưng phảng phất u sầu.

Nàng quay mặt, cái buồn và lo lắng,

Trong lòng mình nàng lại giấu rất sâu.

Cho đến khi bị người yêu hỏi gặng,

Nàng trả lời, do dự một hồi lâu:

“Em rất sợ. Em lo…Em chết mất,

Nếu chúng mình một ngày kia chia cắt”.

24

Juan định hỏi vì sao, nhưng thấy vậy,

Nàng hôn Juan, không cho nói thêm gì.

Cũng chính bằng cái hôn kia nồng cháy,

Mọi lo buồn nàng đang cố quên đi.

Rất công hiệu, theo tôi phương pháp ấy,

Tốt hơn nhiều so với rượu uýt-ky

Tôi từng thử cả hai, nhưng kết quả:

Hoặc đau đầu, hoặc tim đau, thật lạ.

25

Ta phải chọn giữa một bên là rượu

Và bên kia phụ nữ. Chọn bên nào?

Đó là thuế đánh ngay vào cái yếu

Của con người, làm lắm kẻ lao đao.

Bản thân tôi, nếu được quyền phát biểu

Mà hoàn toàn không định kiến, dù sao

Tôi xin lãnh cả hai điều, còn tốt

Hơn không có điều nào, hay chỉ một.

26

Hai anh chị cứ nhìn nhau không nói

Lâu, rất lâu, luôn lẫn lộn lúc này

Trong lòng họ là tình yêu sôi nổi,

Tình bạn bè, tình con trẻ thơ ngây.

Nghĩa là hết những gì ta vẫn gọi

Là tình người, đều được gói vào đây.

Họ như quyện vào nhau trong hạnh phúc,

Trong tình yêu, một tình yêu thế tục.

27

Sao những người đang yêu nhau say đắm

Không chết đi khi hạnh phúc tràn trề

Để khỏi thấy cảnh đau buồn, ngán ngẩm

Và những ngày nhợt nhạt kéo lê thê?

Cuộc đời này, theo tôi không hợp lắm

Với tâm hồn đầy ước vọng say mê

Vốn được sinh cho tình yêu của họ,

Luôn tha thiết như Sappho thời cổ.

28

Họ nên trốn vào rừng sâu nước độc,

Như con chim sống ở đó một mình,

Không cần biết lời than hay tiếng khóc

Để ngày ngày thức dậy với bình minh.

Ai thích sống tự do thường đơn độc,

Như đại bàng đơn độc giữa trời xanh,

Khi phía dưới là một bầy chim ác

Như chúng ta, đang tranh nhau rỉa xác.

29

Vai kề vai bên Haiđê, cứ thế

Juan của ta thiêm thiếp ngủ, lúc này.

Như đã nói có cái gì như thể

Làm lòng chàng gợn đục một vài giây.

Tiếng người yêu bên tai chàng nhỏ nhẹ

Như thì thầm tiếng suối giữa rừng cây.

Nàng cũng ngủ, khuôn mặt nàng rạng rỡ

Như lặng lẽ bông hoa hồng chớm nở.

30

Và nàng mơ một giấc mơ buồn bã,

Làm trái tim xúc động một đôi lần,

Như ngọn gió thổi qua cây, rụng lá,

Thổi qua hồ làm gợn sóng lăn tăn.

Ôi giấc mơ, những giấc mơ kỳ lạ,

Cứ tự mình đi rồi đến trong chăn.

Người cứ ngủ mà vẫn yêu, vẫn ghét,

Mắt cứ nhắm mà vẫn nhìn thấy hết.

31

Nàng nằm mơ thấy mình đang bị trói,

Bị đóng đinh vào núi đá, và rồi

Nàng giãy giụa thoát ra, không thoát nổi.

Dưới chân nàng là biển rộng đang sôi.

Từng đợt sóng cứ chồm lên dữ dội,

Định cướp nàng, định xé xác, than ôi,

Nàng nghẹt thở, nàng chìm sâu dưới nước.

Nàng muốn chết mà không sao chết được.

32

Và sau đó nàng thấy mình chân đất

Dẫm lên gai và đá nhọn trên đường,

Làm chảy máu đôi bàn chân. Trước mặt

Là một hình ma quái giữa mù sương

Đang lặng lẽ dẫn nàng đi; nó bắt

Không được dừng, không một chút xót thương.

Nàng sợ hãi, nàng bước theo, nàng chạy,

Mà chẳng kịp cái hình ma quái ấy.

33

Rồi cảnh khác: nàng lạc vào hang đá

Bốn xung quanh đầy nước nhỏ từng hàng.

Những cột băng đủ các hình kỳ lạ –

Chắc chỗ này sói biển chọn làm hang.

Gió thổi mạnh, mái tóc nàng để xõa,

Đôi mắt tròn đầy sợ hãi, hoang mang,

Trào lệ ứa, những giọt to và nặng

Vừa rơi xuống đã biến thành băng trắng.

34

Trong khi đó, đang chết nằm bên cạnh

Là Đôn Juan da tái nhợt, cứng đờ.

Phía ngoài hang là liên hồi sóng đánh,

Hát gầm gừ những câu hát hoang sơ.

Nàng lay gọi, trái tim chàng lạnh giá

Cả với nàng, trái tim ấy thờ ơ.

Thế mà đã một thời xưa nào đấy,

Nàng chạm khẽ là người yêu tỉnh dậy,

35

Nàng đau đớn nhìn mặt người đã chết,

Rồi bỗng nhiên khuôn mặt ấy mờ dần.

Thay vào đó đang hiện lên từng nét,

Là bố nàng, khuôn mặt rất quen thân.

Ông nghiêm khắc nhìn nàng. Lo, sợ sệt,

Nàng giật mình không giấu nỗi băn khoăn

Và tỉnh hẳn, không còn tin vào mắt –

Lambrô đang đứng kia trước mặt!

36

Vụt đứng dậy, nàng kêu lên kinh hãi

Buồn và vui cứ lẫn lộn trong lòng,

Khi chợt thấy ông bố nàng trở lại,

(Tức là người nàng tưởng chết); và ông

Nay có thể cướp chàng đi mãi mãi,

Cướp người tình nàng yêu quý, ồ không.

Thật đáng sợ. (Giây phút này đáng sợ,

Tôi từng gặp, nhưng bây giờ chẳng nhớ).

37

Nghe tiếng thét của người yêu, tỉnh dậy,

Juan của ta không biết sợ là gì,

Vội vớ luôn chiếc gươm ngay cạnh đấy,

Dám xả mình như vẫn thế nhiều khi.

Lambrô vẫn lặng im từ nãy

Giờ nhìn chàng khinh bỉ nói: “Thôi đi!

Hãy bỏ xuống cái gươm kia ngu ngốc,

Không thì ta cho gọi quân, thằng nhóc!”

38

Ôm chặt Juan, Haiđê chồm dậy nói:

“Ồ không, không, đây là bố em mà.

Hãy quỳ xuống cùng em xin tha tội.

Em tin Người sẽ tha thứ cho ta.

Con xin bố, chỉ mình con có lỗi

Trong những ngày bố bận việc đi xa.

Bố trách con thế nào, con chịu vậy

Chỉ có điều bố tha cho anh ấy”.

39

Lambrô chỉ đứng im, bình thản.

Mắt ông ta đầy bí hiểm, lạnh lùng.

Rất có thể, ông ta, thưa các bạn,

Trong phút này đang suy nghĩ rất lung.

Ông nhìn con, rồi nhìn Juan buồn chán.

Còn anh chàng thì hăng hái, nói chung,

Cầm vũ khí, luôn sẵn sàng chống chọi

Với đám lính mà ông kia vừa nói.

40

“Bỏ gươm xuống!” Lambrô quát bảo

Juan vừa kêu: “Không thể có điều này!”

Giận tái mặt, một lúc sau ông lão

Vội bảo chàng: “Giờ hãy lắng nghe đây:

Mày sẽ chết! Đừng trách ta. Thật láo!”

Và nói rồi, ông nhanh nhẹn đưa tay

Từ thắt lưng rút ra cây súng ngắn.

Ông lên đạn, chĩa vào Juan định bắn.

41

Cái tiếng ấy, tiếng lên cò lách tách,

Ôi nghe sao mà xúc động, bồi hồi,

Khi bạn anh đang đứng đầu kia vạch,

Cách chỉ chừng vài chục bước mà thôi,

Và lãnh đạm, không giận thù, oán trách,

Đang từ từ nhắm anh bắn, than ôi.

Ai không may bị vài lần bắn hụt.

Tôi dám chắc tai tồi hơn đôi chút.

42

Vâng suýt nữa là ông ta đã bắn.

Tất nhiên Juan sẽ phải chết, nghĩa là

Sẽ hết chuyện, và tiếp theo chắc chắn

Chẳng còn gì cho tiểu thuyết chúng ta.

Nhưng thật may là Haiđê vừa vặn

Kịp nhảy vào đứng giữa họ: “Xê ra!

Con có lỗi, bắn con đi, nàng hét,

Con yêu chàng, chàng cùng con sẽ chết!”

43

Chỉ ít phút, ít giây thôi trước đó,

Nàng ngây thơ và yếu đuối nhường nào,

Đầy nước mắt và quá ư bé nhỏ,

Thế mà giờ nàng thay đổi nhanh sao.

Nàng dũng cảm, điên lên vì đau khổ,

Dáng bất cần, đang đứng thẳng, vươn cao,

Đầy cương quyết, đôi mắt nhìn kinh hãi,

Thế mà chẳng làm bố nàng dừng lại.

44

Con nhìn bố, bố nhìn con lặng lẽ –

Rất giống nhau về khuôn mặt, tính tình.

Hơi hoang dại ít nhiều, và cũng thế

Mắt hai người đầy ánh lửa lung linh.

Rất hiền dịu, nhưng Haiđê có thể

Chợt trở thành con hổ cái thông minh.

Thì ruột thịt, chung một dòng máu đỏ,

Con sao nỡ làm mẹ cha xấu hổ?

45

Như tôi nói, họ giống nhau nhiều mặt,

Chỉ khác nhau về giới tính, trẻ già.

Giống cách đứng, giống đôi tay, đôi mắt,

Giống tạng người, thậm chí cả làn da.

Thế mà nay hai người kia, quả thật,

Như kẻ thù. Ta từ đó suy ra

Rằng một khi con người ta giận dữ,

Thì quên hết mọi tình thương phụ tử.

46

Họ im lặng một hồi lâu, sau đó

Lambrô nhìn con gái chau mày:

“Không phải ta làm thằng kia phải khổ,

Ai là người đã đưa hắn về đây?

Thề có Chúa, ta không ưa máu đổ,

Nhưng một điều nhục nhã nhất xưa nay

Không có thể và không ai tha lỗi.

Gây nên tội thì phải đành chịu tội.

47

Hãy bảo hắn quẳng ngay gươm xuống đất,

Không thì ta, thề có Chúa trên đầu,

Ta sẽ giết cái thằng kia lớn mật”.

Ông vội vàng khẽ ra hiệu – từ đâu

Bỗng hiện ra cả một bầy mặt sắt

Bám quanh chàng như một lũ ruồi bâu.

Ông ra lệnh: “Thằng Pháp này láo xược,

Bắt lấy nó, sống hay không cũng được”.

48

Bằng động tác khá nhanh và khá mạnh,

Ông vội ôm cô con gái vào lòng.

Trong khi đó, Juan của ta bị đánh

Khắp bốn bề. Và uổng sức mất công

Nàng giãy giụa trong vòng tay giá lạnh

Của bố mình. Bị vây giữa đám đông,

Juan hăng máu luôn tả xung hữu đột,

Làm đối phương phải ngạc nhiên, hoảng hốt.

49

Chàng vung gươm chém một tên vỡ sọ,

Tên thứ hai tróc một miếng da đầu.

Tên thứ ba thông minh và bé nhỏ

Lén đâm chàng những nhát kiếm rất đau.

Chàng ngã xuống, than ôi dòng máu đỏ

Đang tuôn trào từ những vết thương sâu:

Một – bị chém từ phía trên đầu gối,

Còn nhát kia ngay trên đầu, thật tội.

50

Juan lập tức bị trói ngay chắc chắn,

Bị đưa đi nhanh chóng khỏi ngôi nhà.

Cũng theo lệnh Lambrô, được dẫn

Tới con tàu đang sửa soạn đi xa.

Vừa tới nơi, bọn lính canh cẩn thận

Ném anh chàng xinh đẹp của chúng ta

Vào hầm tối, một hầm tàu khá chật,

Với lời dặn phải canh phòng nghiêm nhất.

51

Đời của ta đúng là không hiểu nổi.

Không phải ai cũng chấp nhận điều này:

Một chàng trai thuộc con nhà giòng dõi

Và khá giàu, hạnh phúc thế xưa nay,

Lại trẻ đẹp, thế mà kia bị trói,

Bị toác đầu, toàn những chuyện không hay.

Mà lý do thì giản đơn, ta biết:

Một cô gái chỉ yêu chàng tha thiết.

52

Ta tạm biệt Đôn Juan, xin nói thật,

Hình như tôi quá ủy mị chân thành,

Do cảm động bởi nữ thần nước mắt

Của người Tàu, là những chén chè xanh.

Tôi vẫn thế, trà vào là ngủ gật,

Làm thế nào, tôi xin hỏi các anh?

Rượu nghe nói là kẻ thù sức khỏe,

Mà uống trà và cà phê thì tẻ.

54

Vâng, tạm biệt để Đôn Juan được nghỉ.

Chưa chết đâu, tuy máu chảy khá nhiêu.

Nhưng cái đau của anh chàng, tôi nghĩ

Không thể bằng đau đớn của người yêu.

Thế mà nàng đã không hề van vỉ,

Không đầu hàng, không van lạy, không kêu.

Chả là nàng con một bà xứ Fez –

Tức sa mạc, thiên đường, như ta biết.

55

Ở nơi ấy, bên đài phun đá trắng

Là ô-liu trĩu quả, lá xanh rì.

Giữa cát bụi luôn hoang vu im lặng

Đàn lạc đà uể oải nối nhau đi;

Tiếng sư tử gầm vang trong đêm vắng;

Rất, rất nhiều cây cúc độc màu ghi.

Giống như đất, người ở đây đại thể

Hoặc rất tốt, hoặc vô cùng tồi tệ.

56

Như châu Phi đầy mặt trời rực nóng,

Người châu Phi cũng rực nóng khác thường,

Đầy thiện ác, đầy tình yêu, nhựa sống,

Và mỡ màng như mảnh đất quê hương.

Mẹ Haiđê có tâm hồn sôi động,

Cũng là người giàu cảm xúc yêu thương.

Bà xinh đẹp, mắt nhìn như mắt hổ

Trong rừng xanh đang rình mồi đâu đó.

57

Nhưng Haiđê, con gái bà ta thấy

Hiền dịu hơn, cũng xinh đẹp hơn bà,

Như đám mây giữa ngày hè lộng lẫy

Đang tích dần bao bão tố, phong ba.

Nàng hiền dịu, rụt rè, vâng quả vậy,

Nhưng xem chừng cô bạn của chúng ta

Khi thất vọng, buồn đau thì phải nói, 

Sẽ bùng lên, phá tan tành, dữ dội.

58

Lần cuối cùng nàng thấy Juan là lúc

Chàng bị thương mất máu cũng khá nhiều,

Bị đâm chém và từ từ ngã gục

Nơi cùng nàng chàng đã sống và yêu.

Vâng nàng thấy, chỉ một giây tủi nhục,

Và bất ngờ thôi giãy giụa, nàng kêu

Một tiềng to, và rồi nàng ngất, ngã,

Tuột khỏi tay ông già kia sắt đá.

59

Trong tim nàng như có gì tan vỡ.

Trên đôi môi một lớp máu đông dày.

Đầu nàng cúi, như bông hoa chớm nở

Gặp mưa rào gãy cánh, gió lắt lay.

Bọn đầy tớ thì vô cùng hoảng sợ,

Đứng bên hầu. Họ sốt sắng luôn tay

Đưa thuốc cỏ, rượu mùi, nhưng vô vọng.

Nàng từ chối, vì nàng không muốn sống.

60

Nàng nằm thế nhiều ngày không thay đổi,

Không uống ăn, nhưng cũng chẳng có gì

Làm dấu hiệu cho chúng ta dám nói

Rằng tử thần đang sắp bắt nàng đi.

Nàng xa lạ với những gì ruỗng thối

Mà tử thần thường mang đến nhiều khi.

Khuôn mặt nàng dù buồn đau thất vọng,

Nhưng vẫn đẹp và còn nguyên sự sống.

62

Kia, cuối cùng rồi Haiđê cũng dậy,

Nhưng than ôi, như xác chết bất ngờ

Bỗng sống lại bằng phép màu nào đấy.

Nàng thấy mình thật xa lạ, ngác ngơ.

Không khó hiểu: chẳng có gì lúc ấy

Làm tim nàng xúc động, khỏi thờ ơ.

Một trái tim mà nỗi đau âm ỉ

Trong giây lát đang tạm thời nằm nghỉ.

63

Nàng hững hờ nhìn bao nhiêu khuôn mặt,

Nhìn bao nhiêu đồ đạc có trong nhà,

Nhưng không nghe, không thấy gì, đôi mắt

Như đang chìm vào đâu đó rất xa.

Nàng lặng im, cái lặng im buồn ngắt.

Những câu đùa và lời nói ba hoa

Của gia nhân định làm nàng khuây khỏa,

Nàng không nghe, luôn thẫn thờ, xa lạ.

64

Như đã chết, nàng không nhìn mặt bố.

Nàng cũng không để ý bọn người hầu,

Không còn muốn nhận ra ai, dù họ

Là bạn bè hay thân thích đến đâu.

Chỉ cái xác không hồn, nàng nằm đó.

Trí nhớ nàng mờ mịt, chết từ lâu.

Chỉ đôi lúc trong mắt nàng vô cớ

Lại hiện lên một thoáng buồn lo sợ.

65

Một ca sĩ mang đàn vào, kiêu hãnh

Ngồi lên dây, lim dim mắt, nghiêng đầu.

Nghe những tiếng đầu tiên to và mạnh,

Nàng ngước nhìn bằng ánh mắt lo âu.

Rồi sau đấy như rúm co vì lạnh,

Quay vào tường, nàng thổn thức hồi lâu,

Mặc anh kia cứ say sưa đàn, hát

Về ngày xưa, về biển xanh dào dạt.

66

Hòa theo nhịp bài ca buồn, mệt mỏi,

Nàng giơ tay gõ nhẹ ngón lên tường.

Khi ca sĩ đổi đề tài, sôi nổi

Bỗng hát về những cảm xúc yêu thương,

Thì chầm chậm, những hồi âm nhức nhối

Lại hiện về như xuyên thủng màn sương,

Làm nước mắt Haiđê trào lúc ấy

Như dòng thác từ núi cao cuộn chảy.

67

Khóc, nước mắt không làm lòng dịu bớt.

Một lát sau, do quá đỗi hãi hùng,

Quá xúc động, nàng hóa điên: bất chợt

Chạy tìm người để cào cấu, hành hung.

Nàng không nói, không kêu la, đùa cợt,

Dù bệnh tình đang rất nặng – nói chung,

Người ta sợ, phải trói nàng, phải đánh,

Với hy vọng chữa cho nàng khỏe mạnh.

68

Những khi tỉnh (ít thôi) nàng lặng lẽ,

Rất thờ ơ, nhìn mọi thứ trong phòng,

Thế mà chẳng một người nào có thể

Bắt được nàng nhìn mặt bố, ồ không.

Nàng từ chối không chịu ăn, hơn thế,

Không lần nào chịu uống thuốc, chịu xông.

Và tệ nhất là nàng không chịu ngủ,

Tuy bị ép, bị van nài – thôi đủ.

69

Mười hai ngày, mười hai đêm cứ thế,

Nàng héo hon, luôn giãy giụa, và rồi

Một sáng nọ, khá bất ngờ, lặng lẽ

Nàng ngoẹo đầu rồi tắt thở, than ôi,

Rất nhiều người đang đứng bên không thể

Biết lúc nào nàng đã khép làn môi,

Và khuôn mặt bỗng trở nên giá lạnh,

Đôi mắt đẹp thôi không còn lấp lánh.

70

Nàng đã chết, mang theo nàng cái chết

Một mầm non sự sống nhú trong lòng,

Một đứa con của tình yêu bất diệt,

Một con người còn nhỏ bé, trắng trong.

Con người ấy không bao giờ được biết

Cảnh mùa hè đầy nắng hoặc mùa đông.

Mà vĩnh viễn phải nằm trong bóng tối,

Mặc trên đầu sương rơi và gió thổi.

71

Nàng đã chết, chết thảm thương như thế,

Để từ nay không phải chịu ưu sầu.

Nàng sinh ra không phải làm nô lệ,

Sống cuộc đời dằng dặc chuỗi lo âu.

Nàng chết sớm, nhưng tình yêu đẹp đẽ

Đủ đền bù bao mất mát, buồn đau.

Nay nàng nghỉ bên biển xanh, cuối đảo,

Nơi khi sống nàng vẫn thường đi dạo.

72

Hòn đảo ấy giờ thành nơi hoang vắng,

Không còn ai sinh sống, cũng không nhà.

Chỉ còn lại hai nấm mồ im lặng

Là mộ nàng bên cạnh mộ người cha.

Không đài tượng, không cả bia mộ trắng,

Không có người đến đặt một vòng hoa.

Chỉ sóng biển vẫn ngày đêm dào dạt

Khóc người đẹp của cả vùng Cyclat.

73

Ở Hy Lạp, những khi buồn cô gái

Hát tình ca, vẫn nhắc đến tên nàng.

Lambrô cũng được làm sống lại

Trong những lời kể chuyện lúc xuân sang.

Câu chuyện kể về tình tình man dại

Của ông già trên sóng biển lang thang,

Về một nàng Haiđê xinh, hoang dã,

Về cả việc tình yêu đòi trả giá.

74

Nhưng mà thôi, chuyện này buồn, thiết nghĩ

Ta chuyển sang câu chuyện khác. Mà rồi

Tôi cũng sợ nói về người mất trí,

Sợ cái buồn, cái dại ngấm sang tôi.

Thêm vào đó, Nàng Thơ tôi ích kỷ

Lại thích đùa, gây lắm chuyện lôi thôi.

Ta trở lại với Đôn Juan, có lẽ

Không nên bỏ anh chàng lâu đến thế.

75

Vâng, anh chàng bị bắt, giam hôm ấy

Hai ngày đêm bất tỉnh, chẳng biết gì.

Sang đến ngày thứ ba khi tỉnh dậy,

Chàng thấy mình đang giữa biển. Tàu đi,

Đi, đi mãi – bờ Iliôn một dãy

Phía chân trời xuất hiện, đẹp mê ly.

Những lúc khác chắc anh chàng đứng ngắm,

Giờ thì không, vì đang buồn ngán ngẩm.

76

Cảnh tuyệt đẹp, giữa một bên là biển

Hellespont, một bên nữa, trên đồi,

Là ngôi mộ của Achilles hiện chiến,

(Không ít người từng nói thế với tôi)

Xa hơn nữa, lại ngôi mồ xuất hiện –

Của người nào? Chỉ trời biết mà thôi.

Của Aja, Patroches lẫm liệt?

Họ sống lại thì chúng ta đành chết.

77

Những nấm mồ vô danh không mộ chí,

Những đồng hoang không bóng một ngôi nhà.

Scamander vẫn chảy đều không nghỉ,

Vẫn không hề thay đổi núi Ida.

Vẫn như nghe tiếng gươm khua, ngựa hý,

Hàng vạn người đang vây hãm T’roa

Thế mà nay, thay vào quang cảnh đó,

Chỉ thưa thớt vài con dê gặm cỏ.

78

Những khu làng rất đơn sơ, xám xịt,

Bầy ngựa hoang, anh chăn thú buồn rầu

(Không giống mấy so với chàng Paris)

Đang đứng nhìn một tốp khách châu Âu

(Mà thời trẻ đã được nghe không ít

Về xứ này). Ta nhìn thấy đâu đâu

Cũng người Thổ, cầu kinh không mệt mỏi.

Người Phrigy ở đâu? Xin hãy nói.

79

Được tháo cũi, đưa lên boong, đau khổ,

Juan của ta rất ngao ngán trong lòng,

Nhìn lăng miếu các anh hùng thời cổ,

Hoặc nhìn trời, nhìn biển nước mênh mông.

Còn quá yếu do mất nhiều máu đỏ,

Kia, chàng ngồi hờ hững giữa đám đông,

Không buồn hỏi về quãng đời phía trước.

Mà có hỏi cũng không sao biết được.

80

Chàng nhìn thấy một đám người cùng cảnh:

Tốp diễn viên người Ý nhốt trên tàu;

Nghe họ kể về đời mình bất hạnh,

Những điều buồn ập đến. Chuyện như sau:

Từ Livorno họ hợp  thành một gánh

Rồi lên thuyền đi Sicily, ngờ đâu

Ông chủ gánh đã nhẫn tâm bán họ

Cho bọn cướp lấy khoản tiền nho nhỏ.

81

Trong số ấy có một anh ưa tán,

Một buffo hài kịch đến buồn cười.

Thành nô lệ đến nơi mà anh bạn

Trông bề ngoài vẫn cứ rất là tươi.

Anh ta kể toàn chuyện buồn, tai nạn,

Mà vui đùa như kể chuyện đi chơi.

Trong khi đó ông tenor rất ỉu,

Nữ ca sĩ prima thì muốn xịu.

82

“Machiaveli, anh buffo đang kể,

Cái lão bầu impresario

Ra hiệu chặn một chiếc tàu nhỏ bé

Ngay sát bờ, Corpo di Caio Mario.

Rồi lão bán chúng tôi làm nô lệ

Mà không hề nhắc tới salario.

Vua Sultan mà biết yêu nghệ thuật,

Thì chẳng mấy mà chúng ta lại phất.

83

Nữ ca sĩ ta đây thì phải nói,

Không còn xuân, mặt phờ phạc ít nhiều

(Do dâm đãng và ăn chơi tội lỗi)

Nên bây giờ giá cũng chẳng bao nhiêu.

Còn bà vợ tenor thì rất nổi,

Bỗng bất ngờ chiếm được lão người yêu

Của công chúa Balogna già khụ,

Là bá tước Cicogna ưu tú.

84

Dân ba-lê chúng tôi thì hết ý.

Cô Nini nổi tiếng khá nhiều nghề.

Pelegrini hay cười nhưng tế nhị,

Lần cuối cùng vớ một mẻ rất ghê:

Nghe đâu được năm trăm đồng tiền Ý

(Nhưng mà rồi tiêu sạch, lại làm thuê).

Grotesca thì nhảy hay đến mức

Làm đàn ông phải nóng lên hừng hực.

85

Ừ, cái đám diễn viên chuyên vai phụ,

Trừ một cô nom kha khá, có tài,

Còn thì thôi, cứ trông mà ngáp, ngủ,

Ra chợ trời chưa dễ bán cho ai.

Như một cô, cứ đưa làm ví dụ,

Cao như sào (chứ không phải mảnh mai)

Dù có khiếu và tài ba thật đấy,

Nhưng múa sao với thân hình như vậy?

86

Cánh đàn ông chúng tôi thì thật chán:

Musico giọng thé, chối vô cùng.

Tôi không tin tương lai ông xán lạn

Nếu lúc này không nhanh chóng vào cung,

Vào harem để làm anh quan hoạn

Sống giữa bầy tì thiếp đẹp. Nói chung

Đức giáo chủ yêu những người được gọi

giống trung, nhưng hát thì… xin lỗi.

87

Ông tenor của ta thì quá điệu.

Còn một ông có giọng bass thực tình

Về nhạc lý quả hoàn toàn không hiểu,

Nhạc và lời, và nhịp phách – ông khinh.

Thế mà bà prima còn lộ liễu

Bốc lên trời cái giọng ấy rất kinh.

Nhưng cuối cùng ông được thuê. Xúc động,

Ông mà hát thì nghe như bò rống.

88

Tôi khiêm tốn nên e không tiện nói

Về việc tôi nổi tiếng những môn gì.

Ngài đi nhiều, vậy thì xin được hỏi:

Đã bao giờ nghe tiếng Racocanti?

Raucocanti chính là tôi, xin lỗi,

Tôi khuyên ngài là sắp tới nên đi,

Đi Lugo để mà nghe tôi hát,

Không thì đúng là một điều mất mát.

89

Tôi suýt quên bariton tội nghiệp.

Hắn tự cho là giỏi nhất đời này

(Trong khi giọng lão này nghe phát khiếp)

Và luôn mồm kêu gặp vận không may.

Giọng của hắn thực ra (tôi kể tiếp)

Chỉ đáng dùng để hát ghẹo là hay.

Khi phải hát các vai tình trắc trở,

Hắn ôm mặt, nghiến răng trông thật sợ…”

 

90

Kể đến đây thì buồn sao, câu chuyện

Của buffo phải chấm dứt, bởi vì

Mấy tên gác trên chiếc tàu cướp biển

Mời mọi người chui xuống cũi. Vừa đi,

Các nhân vật của chúng ta lưu luyến

Vừa ngoái nhìn những giọt nước li ti

Đang tung tóe hai bên tầu; nhìn sóng

Luôn nhảy múa giữa bao la biển rộng.

91

Ngày hôm sau mọi người nghe truyền lại,

Đến Dardanelles họ sẽ phải nằm chờ,

Lệnh của chính đức Sultan vĩ đại

(Mà lệnh này không ai dám làm ngơ).

Rồi sau đó từng thành đôi, họ phải

Mang chung cùm, để một sáng tinh mơ

Được dẫn tới đúng vào ngày nhóm họp

Chợ nô lệ ở Cônxtantinốp.

92

Họ bị xích thành từng đôi riêng rẽ.

Nam với nam, nữ với nữ – và rồi

Không hiểu sao có hai người bị lẻ

(Đúng là trời run rủi họ thành đôi).

Hai người ấy là một cô gái trẻ

Và người hùng, anh bạn quý của tôi,

Tức là Juan. Cô gái kia, phải nói,

Người Bacchante, khá xinh và rất nổi.

93

Nghĩ mà thương cho buffo bị xích

Với tenor thành một cặp không rời.

Hai ông này vốn xưa nay kình địch,

Trong chuyện đời, trên sân khấu, khắp nơi.

Giờ đáng lẽ phải tạm quên hiềm khích,

Họ lại còn hăng hơn trước – trời ơi.

Thế mà họ lại cùng quê, cùng hội.

Areades ambo” tức là cùng tội lỗi.

94

Bạn cùng xích với Juan, ta đã biết,

Là một cô rất xinh đẹp, nhất là

Con người cô có cái gì mãnh liệt

Đáng được làm một bella donna.

Mắt đen nhánh, da thì mềm như tuyết.

Còn nụ cười luôn tươi rói như hoa.

Nghĩa là toàn những điều hay cám dỗ

Mà vượt qua theo tôi là rất khó.

95

Thế mà Juan đã vượt qua, giỏi thật.

Vì anh ta đang gặp cảnh buồn rầu,

Nên không thấy, không nghe gì, đôi mắt

Như bị mù vì thương nhớ, buồn đau.

Có thể nói: chàng cứ trơ như sắt

Khi tay nàng, đầy âu yếm, lo âu

Hơi khẽ chạm – may ra, tôi trộm nghĩ,

Làm vết thương đỡ đau hơn một tý.

96

Nhưng mà thôi, điều kia không quan trọng.

Quan trọng hơn là sự thật thế này:

Juan rất yêu Haiđê, yêu cảm động.

Một mối tình quả hiếm có xưa nay.

Sêchxpia nói: “Không thể làm bớt nóng

Bằng nghĩ về cái lạnh tuyết đang bay”

Muốn hay không, ta tạm thời ghi nhận

Rằng lúc ấy Juan hoàn toàn đứng đắn.

97

Tôi mạn phép nhân đây xin được nói,

Một chút thôi, về câu chuyện lạc đề,

Rằng ngày xưa, khi trẻ trung, sôi nổi

Tôi cũng từng bị cám dỗ rất ghê,

Và tôi thắng. Nhưng mà kia, xin lỗi,

Nhà phê bình đang nghiêm khắc cười chê,

Rằng lạc đà chui qua kim không lạ

Bằng việc biến sách này thành gia phả.

98

Cũng chẳng sao, tôi xin thua, thua hết,

Mặc các ông xuất bản với phê bình

Yêu Prior, Ariosto, Fielding, Smolette,

Là những người nói giản dị, thông minh.

Kể trước đây, một thời tôi cũng biết

Dùng bút này đánh trả lại rất kinh,

Biết khiêu khích, biết dùng lời chống chọi,

Làm đối thủ phải điên lên, tức tối.

99

Tôi ngày bé, ưa đánh nhau – không lạ,

Nhưng giờ đây tôi đổi khác hoàn toàn,

Nhường trò ấy cho những anh nhàn nhã.

Liệu bao giờ danh tiếng sẽ tiêu tan?

Khi tôi sống mà thơ tôi tàn tạ,

Hay sẽ còn sống mãi với thời gian?

Đám cỏ mọc trên mồ tôi, cứ mọc,

Không phải hát, mà thở dài, than khóc.

100

Các nhà thơ lừng danh ta kính trọng –

Đủ năm châu và đủ hết mọi thời –

Sống rất ít cuộc đời trần họ sống,

Thế mà giờ vẫn nổi tiếng khắp nơi.

Tên của họ lăn xa như quả bóng

Được làm bằng những cánh tuyết đang rơi,

Mà càng lăn càng to, ta đã biết,

Nhưng ngẫm lại cũng chẳng gì, ngoài tuyết.

101

Chính vì thế, những cái tên vĩ đại

Cùng công danh đều bèo bọt, bề ngoài.

Khi xác chết đã không còn sống lại,

Hỏi cần gì danh vọng hão? Không ai,

Vâng không ai và không gì sống mãi

(Cả anh hùng Achilles). Ngày mai

Con cháu ta sẽ quên thành La Mã

Như ta quên thành T’roa, đừng lạ.

102

Đến người chết mà thời gian tàn ác

Cũng không tha: mồ lại mọc trên mồ,

Xuân này hết lại có mùa xuân khác.

Không có gì không mục nát thành tro.

Còn đâu nữa những cái tên lỗi lạc

Khắc thành dòng trên bia mộ rất to?

Vâng, cả chúng cùng xung quanh vạn vật,

Bị cái chết đều cuốn phăng đi tất.

103

Không ít lúc, khi dừng chân đứng ngắm

Chiếc cột to bị gãy giữa chiều tà,

Tôi lại nhờ chàng De Foix dũng cảm,

Nghĩ cuộc đời sao ngắn ngủi, phù  hoa.

Chiếc cột ấy, sau lớp dầy bụi bám,

Ghi những dòng chiến tích của De Foix

Về trận đánh Ravenna lừng lẫy,

Thế mà kia, giờ than ôi, bị gãy..

104

Tôi thỉnh thoảng cũng tới thăm ngôi mộ

Nơi Dante đang yên nghỉ bây giờ –

Một mái vòm tinh tươm tuy bé nhỏ

Che ông nằm khỏi nắng gắt, trời mưa.

Với thời gian, tất nhiên ngôi mộ đó

Sẽ hư dần, và tác phẩm nhà thơ

Rồi cũng bị lãng quên, ta sẽ thấy,

Như rất nhiều các nhà thơ trước đấy.

106

Thế mà số người làm thơ không giảm,

Dù vinh quang là mây khói. Đời này

Không ít kẻ thấy mùi hương thì hám,

Nên thơ nhiều, không khó hiểu xưa nay.

Như sóng dữ lao vào bờ đá xám,

Lao để rồi tan vỡ, rút đi ngay;

Cũng thế thơ của chúng ta sủi bọt,

Do xúc cảm và nhiều khi do mốt.

107

Nếu bất chợt anh gặp ai tài giỏi

Trong làng văn, đến siêu việt không ngờ,

Người từng trải, gặp buồn vui bao nỗi,

Lại có thừa các cảm xúc, ước mơ,

Thì rất tốt, nhưng cho tôi được nói:

Đừng dại gì mà khuyên họ làm thơ,

Nhất là viết trường ca, tuy có thể

Đời bị thiệt một trường ca vì thế.

113

Thôi, quay lại chuyện của ta hôm nọ.

Chiếc tàu con chở nô lệ cuối cùng

Đã đến được kinh thành vua nước Thổ

Rồi hạ buồm, cập bến cạnh hoàng cung.

Sau khi khám thấy hoàn toàn không có

Bệnh đậu mùa (các bệnh dịch nói chung),

Họ được dẫn ra chợ trời nô lệ –

Người nhiều nước, đủ màu da, già trẻ.

114

Một số người được bán nhanh, giá đắt

Như một cô người Circas, chưa già

(Người bán thề còn trinh và đẹp nhất),

Nên giá đòi là nghìn rưỡi đô-la.

Cái giá ấy làm nhiều anh chóng mặt,

Phải trả dần từ nghìn mốt, nghìn ba.

Cho đến khi có người mua, hỏi lại

Thì ra mua cho Sultan vĩ đại.

115

Ngay sau đó, mười hai cô gái trẻ,

Người da đen cũng được giá lần này.

Sau giải phóng, rất may dân nô lệ

Lại thấy mình được nâng giá nơi đây.

Willberforce chắc phải vui vì thế.

Chuyện thường tình. Như ta biết, xưa nay

Chỉ cái thiện ít tiền hay mặc cả.

Còn cái ác khi mua không hỏi giá.

116

Mỗi nô lệ một tương lai đợi sẵn:

Kẻ bị anh Do Thái chọn, mang về.

Kẻ suốt đời làm thằng hầu cam phận,

Người kéo dài kiếp nô lệ buồn thê.

Đám phụ nữ thì tôi tin, chắc chắn

Đang mong thầm không bị khách hàng chê.

Họ muốn gặp một người nào tre trẻ,

Để hầu hạ, làm tình nhân, vợ lẽ.

117

Thôi, thiết nghĩ những điều này chi tiết

Để chương sau tôi sẽ nói, bây giờ

Xin được phép dừng ở đây, tạm biệt,

Chứ chương này đã dài quá – trong thơ

Quá nhiều lời là không nên, tôi biết,

Biết rồi mà tôi cứ vẫn làm ngơ.

Nào, tạm biệt chàng Đôn Juan, xin lỗi,

Đến doan năm như ông James vẫn gọi.